miércoles, 28 de enero de 2015

As crónicas do Club de Lectura (XXXIV)

Lemos esta semana un Premio Cervantes. Lemos unha muller. Lemos a México. Lemos unha voz crítica. Lemos a Elena Poniatowska.

Alguén que cando recibiu o Cervantes dixo: "Aprendí el español en la calle, con los gritos de los pregoneros y con unas rondas que siempre se referían a la muerte: “Naranja dulce,/ limón celeste,/ dile a María/ que no se acueste./ María, María/ ya se acostó,/ vino la muerte/y se la llevó”. O esta que es aún más aterradora: “Cuchito, cuchito/ mató a su mujer/ con un cuchillito/ del tamaño de él./ Le sacó las tripas/ y las fue a vender./ —¡Mercarán tripitas/ de mala mujer!”


E que andou sempre na procura da difusión cultural e do desenvolvemento dunha sociedade máis crítica e participativa.

Segundo o Ministerio de Cultura, o Premio Miguel de Cervantes é o máximo recoñecemento ó labor creador dos escritores españois e hispanoamericanos cunha obra que contribúe e enriquece de forma notable o patrimonio literario da lingua española. Porén, existe na actualidade, o debate activo acerca do papel dos escritores e escritoras hispanos; se segue a ser un premio que observa a realidade ou máis ben se achega a conquerir uns obxectivos económicos. Autores como Santiago Rocangliolo afirman nese sentido que “Si América es más grande, también debe aportar más”.

O que parece claro é que dende o 1976 (ano do primeiro premio) as voces femininas teñen sido pouco premiadas, e así o fixo ver Elena Poniatowska no seu discurso:

“María (en referencia a primeira premiada: María Zambrano), Dulce María (Loynaz) y Ana María (Matute), las tres Marías, zarandeadas por sus circunstancias, no tuvieron santo a quién encomendarse y sin embargo, hoy por hoy, son las mujeres de Cervantes, al igual que Dulcinea del Toboso, Luscinda, Zoraida y Constanza. A diferencia de ellas, muchos dioses me han protegido porque en México hay un dios bajo cada piedra”.

Elena Poniatowska naceu en París en 1932 e emigrou a México aos dez anos xunto coa súa nai e a súa irmá Kitzia, fuxindo dunha Europa devastada pola Segunda Guerra Mundial. Paula Amor de Ferreira Iturbe (a súa nai) foi filla de mexicanos que tamén tiveran que fuxir. Elena comeza a súa educación en Francia e continúa en México, aínda que segundo ela, non chegará a acercarse a Universidade “nin de noite” (a súa familia non podía permitirse a inversión económica) e en 1953, comeza a traballar no xornal “Excélsior” escribindo crónica social.

A pesares diso, chega a ser autora de máis de corenta libros que abarcan case todos os xéneros literarios. Pero as súas entrevistas e libros de testemuña, xénero reinventado en México por ela, son a súa principal carta de presentación xa que pasaron a converterse nunha testemuña enorme e completa para entender a historia mexicana das últimas cinco décadas.

Foi ela ademais, quen describe os acontecementos que teñen marcado profundamente a México como nación; mostra diso atopámola en “La noche de Tlatelolco”, unha crónica colectiva do enfrontamento entre estudantes e soldados constituída a partir das múltiples voces que son continente e contido; ou en “Hasta no verte Jesús mío” (na biblioteca Nodal baixo a sinatura N Pon has), onde a autora revive as experiencias de Jesusa Palancares, unha muller oaxaqueña que loitou na revolución mexicana e logo gañou a vida coma obreira, sirventa e mediadora entre vivos e mortos, andando sempre en situacións de pobreza e desencanto.

Múltiples e diversos son os títulos que podemos ler de Poniatowska: Nós, esta semana e as vindeiras, adicamos as sesións do club a “El tren pasa primero”, pero desta novela falaremos se vos parece na próxima edición destas crónicas.

Déixovos coa curiosidade, sendo ademais a miña intención, a de despertarvos o interese xeral por unha voz que no seu discurso de entrega do Cervantes, tamén dixo:

“Frida Kahlo, pintora, escritora e ícono mexicano dijo alguna vez: “Espero alegre la salida y espero no volver jamás”.A diferencia de ella, espero volver, volver, volver y ese es el sentido que he querido darle a mis 82 años”.

Voltamos a vindeira semana, deica logo!


No hay comentarios: